Sốt xuất huyết

Thông tin cần biết

Các thông tin chính

  • Tình hình nhiễm sốt xuất huyết ở Việt Nam không ổn định nhưng thời kỳ cao điểm của dịch sốt xuất huyết là từ tháng 6 đến tháng 10 hàng năm. Tỷ lệ mắc sốt xuất huyết / 100.000 dân tăng liên tục, từ 32,5 ca năm 2000 (24.434 ca) lên 120 năm 2009 (105.370 ca), và 78 ca/ 100.000 dân năm 2011 (69.680 ca).
  • Trên 85% ca mắc và 90% ca tử vong do sốt xuất huyết là ở các tỉnh miền Nam Việt Nam. Khoảng 90% số ca tử vong do sốt xuất huyết là ở nhóm tuổi dưới 15.
  • Việt Nam đã thành công trong kiểm soát tỷ lệ tử vong do sốt xuất huyết. Từ năm 2005 đến nay tỷ lệ tử vong là dưới 1 ca /1000 ca bệnh. Tuy nhiên Việt Nam vẫn chưa đạt nhiều thành công trong việc giảm số ca mắc sốt xuất huyết.
  • Gần như tất cả các ca mắc sốt xuất huyết và tử vong đều ở các tỉnh phía Nam. Trong giai đoạn từ 2001 đến 2011 có 76,9% ca mắc sốt xuất huyết và 83,3% ca tử vong do sốt xuất huyết là ở 20 tỉnh phía Nam.
  • Dịch sốt xuất huyết thường xảy ra theo chu kỳ từ 3 đến 5 năm một lần.
  • Chương trình giám sát và Kiểm soát Sốt xuất huyết (CTGS & KSSXH) được thành lập từ năm 1999, và ngân sách trung ương cho chương trình này mỗi năm là từ 1 đến 5 triệu đô la Mỹ (chưa kể đóng góp từ ngân sách địa phương).
  • Trụ sở của Chương trình giám sát và Kiểm soát Sốt xuất huyết đặt tại Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế); có tám Viện ở trung ương và địa phương tham gia chương trình này.

Tình hình bệnh sốt xuất huyết

  • Những nhân tố chính chịu trách nhiệm về sự xuất hiện và tái xuất hiện của bệnh sốt xuất huyết gồm:
  • Mật độ cao và phân bố địa lý rộng lớn của vector sốt xuất huyết, và sự lưu hành của cả bốn loại vi rút sốt xuất huyết. Tại Việt Nam tình trạng thiếu nguồn cung cấp nước sạch đáng tin cậy ở vùng nông thôn, điều kiện nhà ở thiếu vệ sinh cộng với thiếu cung cấp nước và hệ thống xử lý nước thải kém ở các vùng ven đô đang mở rộng nhanh chóng đồng nghĩa với việc người dân phải trữ nước trong hoặc gần nhà để sử dụng. Điều này càng làm tăng mật độ vector truyền bệnh sốt xuất huyết.
  • Tình hình dịch tễ càng trở nên tồi tệ thêm bởi thất bại của hệ thống y tế trong việc duy trì kiểm soát sự lan truyền của muỗi Aedes aegypti.

Chẩn đoán

  • Việc chẩn đoán sốt xuất huyết ở tuyến huyện không đơn giản, gần như tất cả các ca mắc đều được chẩn đoán lâm sàng. Khoảng 15-20% ca mắc sốt xuất huyết được chẩn đoán xét nghiệm huyết thanh học và phân lập vi rút được thực hiện ở 3-5% số ca bệnh.
  • Hàng năm cả bốn túyp huyết thanh sốt xuất huyết đều được xác định, song phân bố của mỗi túyp huyết thanh trong tỷ lệ tổng số ca bệnh mỗi năm mỗi khác.
  • Công tác chẩn đoán sốt xuất huyết đã được cải thiện, song vẫn cần có các công cụ tốt hơn cho chẩn đoán sớm, nhanh, đặc hiệu và nhạy, cũng như công cụ chẩn đoán rẻ tiền, như xét nghiệm chẩn đoán nhanh.

Kiểm soát

  • Chiến lược kiểm soát thông thường nhất được áp dụng từ trước tới nay là cách tiếp cận theo chiều dọc, từ trên xuống, kiểm tra từng nhà, phun thuốc diệt muỗi và xử lý các vật dụng chứa nước nơi muỗi sinh sản, và giáo dục cộng đồng.
  • Vì muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết sinh sản chủ yếu trong các vật dụng chứa nước, nên việc tập trung vào những vật dụng như vậy để kiểm soát vector truyền bệnh tương đối dễ dàng, nhất là loại bỏ những vật dụng phế thải đọng nước là nơi muỗi đẻ trứng.
  • Chương trình giám sát và kiểm soát sốt xuất huyết đã triển khai thí điểm nhiều mô hình kiểm soát vector truyền bệnh tại cộng đồng như:
      • dùng Mesocyclops (một loài giáp xác chân kiếm) trong các chương trình sử dụng tác nhân sinh học để kiểm soát sốt xuất huyết trong cộng đồng, thả Mesocyclops vào vật dụng chứa nước để diệt bọ gậy.
      • phát cá bảy màu cho học sinh để các em mang về nhà thả vào vật dụng chứa nước.
      • thiết lập mạng lưới cộng tác viên phòng chống sốt xuất huyết tại những cộng đồng có sốt xuất huyết lưu hành nặng.

Đáp ứng của Tổ chức Y tế Thế giới

  • Hỗ trợ Bộ Y tế xây dựng chiến lược quốc gia phòng chống sốt xuất huyết;
  • Cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí cho các khóa đào tạo về quản lý ca bệnh sốt xuất huyết ở tuyến tỉnh;
  • Hỗ trợ kỹ thuật để xây dựng các chỉ số giám sát và đánh giá cho các chương trình quốc gia giám sát sốt xuất huyết;
  • Hỗ trợ kỹ thuật để cải thiện công tác giám sát và báo cáo tình hình dịch tễ học;
  • Hỗ trợ tổ chức Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết.