Bài phát biểu của Tiến sỹ Graham Harrison nhân Ngày Sức khoẻ Thế giới 2011Chống kháng thuốc: Không hành động hôm nay, ngày mai không thuốc chữa

Hà Nội, Việt Nam
6 Tháng 4 2011

Kính thưa ngài Bộ trưởng Nguyễn Quốc TriệuKính thư các Thứ trưởngKính thưa các vị Lãnh đạo Vụ,CụcThưa các vị khách mời, các đồng nghiệp và toàn thể quý vị:

Hôm nay là Ngày Sức khỏe Thế giới và cũng là kỷ niệm 63 năm ngày thành lập Tổ chức Y tế Thế giới. Năm nay chúng ta hướng trọng tâm tới vấn đề Kháng Kháng sinh với thông điệp chính: Không hành động ngày hôm nay, ngày mai không thuốc chữa, nhằm hướng sự quan tâm của mọi người tới mối quan ngại ngày càng tăng về kháng kháng sinh.

Kháng kháng sinh (KKS) là khả năng một loại vi sinh vật vô hiệu hóa tác dụng của một loại thuốc kháng sinh được sử dụng để chống lại nó. Các vi sinh vật có khả năng kháng thuốc này bao gồm vi-rút, vi khuẩn và một số loại ký sinh trùng. Trong những trường hợp có biểu hiện kháng thuốc, các liệu pháp điều trị chuẩn trở nên không còn hiệu quả và nhiễm khuẩn vẫn tồn tại phát triển và có thể lây lan sang cho những người khác.

Kháng kháng sinh là hậu quả của nhiều yếu tố – nhưng nguyên nhân chủ yếu là do việc sử dụng kháng sinh không hợp lý và không đúng cách. Điều này xảy ra tại một môi trường chăm sóc sức khỏe nơi mà các bác sỹ và nhân viên y tế kê dùng kháng sinh cho người bệnh một các không hợp lý như quá liều, sai liều hoặc thiếu liều. Kháng kháng sinh cũng có thể xảy ra khi người bệnh tự điều trị và kháng sinh được dược sỹ bán và cấp phát không cần có kê đơn. WHO nhận thấy rằng trên toàn cầu, hệ thống hỗ trợ yếu kém ví dụ như thiếu cam kết quốc gia về biện pháp ứng phó một cách toàn diện và có sự phối hợp, không phân định rõ trách nhiệm và thiếu sự tham gia cần thiết của cộng đồng cùng với các hệ thống theo dõi và giám sát yếu kém, thiếu hệ thống đảm bảo chất lượng và cung ứng thuốc liên tục và công tác kiểm soát nhiểm khuẩn chưa được chú trọng là những yếu tố góp phần làm xuất hiện và lan rộng hiện tượng kháng thuốc kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh và các nhiễm khuẩn kháng thuốc. Hơn nữa việc sử dụng kháng sinh dưới liều điều trị ở động vật để kích thích tăng trưởng hoặc phòng bệnh có thể dẫn đến xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc, có khả năng lây sang người.

KKS là một mối quan ngại lớn bởi vì nó có những hậu quả khôn lường đối với người bệnh và xã hội. KKS có thể gây tử vong khi mà các bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn kháng thuốc gây ra không còn điều trị hiệu quả bởi các liệu pháp điều trị chuẩn, khiến cho thời gian bị bệnh kéo dài và gia tăng nguy cơ tử vong. KKS còn là thách thức cho công tác kiểm soát các bệnh lây nhiễm. Khi hiệu quả điều trị giảm, người bệnh bị nhiễm khuẩn kéo dài, do vậy làm gia tăng khả năng lây vi khuẩn kháng thuốc sang cho người khác. Việc thất bại trong điều trị các bệnh nhiễm khuẫn thường gặp cũng là mối đe dọa đạt được các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ và các mục tiêu quốc gia về y tế khác. KKS cũng ảnh hưởng tới nguồn lực của người bệnh và chính phủ khi mà phải sử dụng những thuốc đắt tiền để điều trị những bệnh lây nhiễm thông thường. Thời gian bệnh kéo dài cũng làm tăng gánh nặng tài chính cho các cơ sở y tế, hộ gia đình và tòan xã hội.

Vấn đề kháng thuốc của vi khuẩn không phải là mới nhưng trong những năm gần đây, sự xuất hiện những chủng vi khuẩn kháng thuốc mạnh đã thu hút sự quan tâm đặc biêt trên phạm vi toàn cầu. Những mô hình kháng thuốc mới đã xuất hiện trong những năm gần đây. Lấy ví dụ mỗi năm có khoảng 440.000 ca nhiễm lao đa kháng thuốc mới (MDR-TB) là nguyên nhân gây ra ít nhất 150.000 ca tử vong. Ở Việt Nam, WHO ước tính có khoảng 5.900 ca nhiễm lao đa kháng thuốc (MDR-TB), gây 1,800 ca tử vong mỗi năm. Nhưng nghiêm trọng hơn lao đa kháng thuốc là lao siêu kháng thuốc (XDR-TB) vì khi không còn khả năng điều trị lao siêu kháng thuốc, tỷ lệ tử vong do bệnh là rất cao (>50%). Năm 2010 có 58 quốc gia báo cáo cho WHO về sự tồn tại của bệnh lao siêu kháng thuốc và trong vòng một năm số quốc gia có báo cáo tăng lên 69 nước. Cũng đã có báo cáo về bệnh lao siêu kháng thuốc tại Việt Nam.

Hiện tượng kháng các thuốc điều trị sốt rét thế hệ trước ví dụ như chloroquine và sulfadoxine-pyrimethamine ngày càng phổ biến và sốt rét Falciparum, kháng với thuốc Artemisinin thế hệ mới đang xuất hiện ở khu vực Đông Nam Á. Tại Việt Nam, khoảng 3% số ca sốt rét P. falciparum kháng các liệu pháp kết hợp artemisinin ở các tỉnh như Quảng Trị, Gia Lai và Dak Nong. 6

Giám sát và dự phòng HIV kháng thuốc cũng là một vấn đề then chốt tại Việt Nam. Giám sát sự lây lan của HIV kháng thuốc tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2008 đã ghi nhận khoảng 5%-15% số người đã kháng lại các loại thuốc kháng virus thậm chí trước khi bắt đầu phác đồ điều trị.

Ngoài ra tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện toàn cầu ở mức cao do tình trạng vi khuẩn kháng thuốc cao, và một số nhiễm trùng thông thường như tiêu chảy và lậu đã kháng lại các loại kháng sinh thế hệ cũ từng được sử dụng như liệu pháp điều trị đầu tiên.

Hiểm họa do kháng thuốc gây ra đòi hỏi phải có hành động tức thì. Nhân dịp kỷ niệm ngày sức khỏe thế giới hôm nay, WHO kêu goi tất cả các ban ngành cùng hành động hợp tác. Để bắt đầu, WHO chủ trương các quốc gia thông qua một gói chính sách bao gồm những nội dung sau: cam kết có một bản kế hoạch quốc gia toàn diện bao gồm cả ngân sách thực hiện và phân công trách nhiệm và có sự tham gia của xã hội dân sự, tăng cường năng lực giám sát và xét nghiệm vi sinh; đảm bảo tiếp cận liên tục với thuốc thiết yếu đảm bảo chất lượng; điều tiết và thúc đẩy sử dụng thuốc an toàn hợp lý kể cả cho ngành chăn nuôi và đảm bảo chăm sóc đúng cách cho người bệnh; tăng cường công tác kiểm soát nhiễm khuẩn và khuyến khích nghiên cứu và phát minh. Do vậy WHO kêu gọi các bên có liên quan bao gồm cả các nhà hoạch định chính sách và lập kế hoạch, người dân và người bệnh, các bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế khác cùng với ngành công nghiệp dược, hành động và chịu trách nhiệm phòng chống hiện tượng kháng kháng sinh.

Nhân dịp này tôi muốn gửi lời cám ơn tới ngài Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu và Bộ Y tế đã chủ trì sự kiện quan trọng này. WHO ghi nhận những nỗ lực công việc đáng kể của Bộ Y tế và các đối tác khác trong việc phòng chống kháng thuốc tại Việt Nam. WHO sẽ tiếp tục hỗ trợ Chính phủ và tăng cường hợp tác với các đối tác khác trong lĩnh vực này. WHO đánh giá cao những hành động then chốt đã được nêu ra trong bài phát biểu khai mạc của ngài Bộ trưởng và chúng tôi cũng muốn khuyến khích Việt Nam sớm xây dựng và thực hiện bản kế hoạch hành động quốc gia để đối phó với hiện tượng kháng kháng sinh.

Cảm ơn sự tham dự của tất cả quý vị.