Bệnh lao đã giảm đi trong thập kỷ vừa qua; Để tiến triển nhanh hơn, quan trọng nhất là Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân

Media release

Theo ước tính trong thập kỷ qua ở các nước thuộc Tổ chức Y tế Thế giới Khu vực Tây Á Thái Bình Dương, tỷ lệ mắc bệnh lao đã giảm 14%. Tuy nhiên mỗi năm có thêm 1.8 triệu người nhiễm mới và do đó có thêm nhu cầu mới trong cuộc chiến chống lại sự lây lan của bệnh lao. Nhân ngày Thế giới phòng chống lao, Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi các chính phủ cung cấp dịch vụ xét nghiệm và điều trị bệnh lao như một phần của gói chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Tỷ lệ bệnh lao trong khu vực đang giảm, tuy nhiên mức giảm chưa nhanh. Chúng ta cần cố gắng hơn nữa để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao”.

Ts. Shin Young-soo, Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới Khu vực Tây Thái Bình Dương

Khu vực đã đạt được những thành tựu trong việc tăng tỉ lệ bao phủ điều trị bệnh lao từ 69% năm 2007 lên 76% năm 2016. Tỷ lệ tử vong vì bệnh lao trong khu vực (5 trong tổng số 100 000 dân năm 2016) duy trì thấp hơn mức trung bình toàn cầu (17 trong tổng số 100 000 dân). Hơn 90% các ca mắc mới trong khu vực đã được chữa khỏi, tuy nhiên các hình thức lao kháng thuốc vẫn còn là vấn đề gây quan ngại.

Lao vẫn chiếm tỷ lệ lớn trong các bệnh lây truyền tại Việt Nam. Theo Báo cáo lao toàn cầu năm 2017, Việt Nam xếp thứ 16 trong số 30 nước có gánh nặng bệnh lao cao nhất trên thế giới với ước tính khoảng 130,000 ca mới và 14,000 người chết mỗi năm vì bệnh lao. Tuy nhiên, đã có nhiều bước tiến trong những năm gần đây. Trong giai đoạn 1990 – 2013, tỷ lệ tử vong và mắc mới hàng năm giảm lần lượt là 4.6% và 4.4%, khoảng 80 % số ca ước tính được chẩn đoán và điều trị, trong số đó 91% được chữa khỏi hoàn toàn.

Chủ đề của ngày Thế giới phòng chống lao năm nay: Lãnh đạo cam kết về một thế giới không còn bệnh lao

Chiến lược Xóa bỏ bệnh lao của Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi các nước giảm 95% tỷ lệ chết vì bệnh lao trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2035. Để đạt được mục tiêu trung hạn của chiến lược vào năm 2020, tốc độ giảm bệnh lao ở khu vực Tây Thái Bình Dương phải được đẩy nhanh lên khoảng từ 4–5% một năm so với mức 2% hiện nay.

Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức trong việc đạt được mục tiêu xóa bỏ bệnh lao đến năm 2030. Mặc dù tỷ lệ mắc lao giảm hàng năm tuy nhiên tốc độ giảm chậm. Khoảng 20% người mắc bệnh lao không được chẩn đoán và điều trị. Việc sử dụng các công cụ tiên tiến để chẩn đoán lao đa kháng thuốc vẫn chưa được sử dụng ở cấp huyện. Việc đảm bảo nguồn lực tài chính để tiếp tục cung cấp dịch vụ chăm sóc và điều trị miễn phí cho bệnh nhận lao không có bảo hiểm vẫn còn là một thách thức.

Cuối cùng, cứ 4 bệnh nhân lao thì có 1 bệnh nhân không được điều trị trong các chương trình y tế công. Vì vậy cần phải hành động để biết liệu những bệnh nhân này có được điều trị hiệu quả trong hệ thống y tế tư nhân hay không.

Bệnh Lao là gì?

Lao là một trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Khi một người mắc bệnh lao phổi ho, hắt hơi hoặc khạc nhổ, họ có thể lan truyền vi khuẩn lao. Vi khuẩn lao có thể tồn tại trong không khí đến khoảng 6 tiếng và có nguy cơ lây truyền cao cho những người sống ở khu vực đông dân.

Triệu chứng bệnh lao bao gồm: ho kéo dài, đờm có máu, sốt, ớn lạnh và giảm cân. Bệnh lao đặc biệt phát triển nhanh đối với bệnh nhân có hệ miễn dịch suy giảm do các vấn đề khác về sức khỏe như bị tiểu đường, nhiễm HIV. Nguy cơ mắc bệnh lao tăng cao đối với những người thiếu dinh dưỡng, hút thuốc, uống rượu hoặc sống trong bầu không khí ô nhiễm.

Ban đầu một số bệnh nhân có triệu chứng nhẹ và không biết mình bị nhiễm bệnh. Một số người không điều trị do dịch vụ không có sẵn hoặc do chi phí cao. Một người mắc bệnh lao không được điều trị có thể lây truyền cho 15 người khác trong một năm.

Theo Ts Shin: “Mặc dù bệnh lao là bệnh có thể phòng ngừa và chữa khỏi, bệnh lao lây truyền rất nhanh”, ông cũng cho biết “vì vậy tác động của bệnh lao có thể rất nghiêm trọng”.

Một căn bệnh của nghèo đói

Nghiêm trọng hơn nữa là bệnh lao thường tấn công những người ít có khả năng tài chính nhất. Trong năm 2016, hơn 95% người mắc lao và tử vong trên thế giới là ở các nước đang phát triển, 45% ca mắc mới ở Châu Á.

Trong khu vực Tây Thái Bình Dương, 60% bệnh nhân lao và gia đình đối mặt với những chi phí thảm họa – nghĩa là dành hơn 25% thu nhập của gia đình cho việc điều trị. Gánh nặng tài chính không chỉ bao gồm chi phí nằm viện và thuốc mà còn bao gồm các chi phí không liên quan đến điều trị như vận chuyển, lưu trú và mất thu nhập trong giai đoạn điều trị. Theo Chiến lược xóa bỏ bệnh lao, đến năm 2020, không còn gia đình nào phải đối mặt với chi phí thảm họa do bệnh lao gây ra.

Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi các chính phủ đẩy nhanh tiến độ bao phủ chăm sóc y tế toàn dân để tất cả mọi người có thể tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao khi cần và ở nơi cần mà không gặp khó khăn về tài chính. Giảm chi phí và xóa bỏ các rào cản giúp bệnh nhân lao tiếp cận điều trị dễ dàng hơn. Qua đó, họ sẽ hồi phục nhanh hơn, xóa bỏ nguy cơ lan truyền bệnh và có thể bắt đầu có sức khỏe và cuộc sống năng suất trở lại.

Ts Shin cho biết: “Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân có thể góp phần giảm bền vững, tỷ lệ bệnh lao giúp các hộ gia đình tránh được tình trạng rơi vào vòng xoáy đói nghèo. Chính phủ các nước bắt đầu nhận ra việc đầu tư vào việc bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân có thể tiết kiệm chi phí về mặt dài hạn”.

Bên cạnh việc cải thiện các dịch vụ sẵn có, việc nhân rộng công nghệ mới, xóa bỏ bệnh lao trong khu vực đòi hỏi nhiều sáng kiến trong chẩn đoán, điều trị, vắc-xin và cung ứng dịch vụ.

Tổ chức Y tế Thế giới kêu gọi các quốc gia giải quyết các yếu tố quyết định liên quan đến bệnh lao thông qua các cam kết cấp cao và các cách tiếp cận có sự tham gia của các ngành bên cạnh ngành y tế như giáo dục và nhà ở.
Ts Shin nhấn mạnh rằng các nước phải tiếp tục vững bước: “Bằng cách thực hiện các bước này, chúng ta sẽ tiến gần tới việc đạt được mục tiêu không tử vong, không bệnh, không chịu đựng vì lao”.

Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam đang hợp tác với Chương trình Phòng chống lao Quốc gia và các đối tác để phòng chống lao. Hiện nay, chúng tôi tập trung hỗ trợ việc xây dựng chính sách lao, xây dựng năng lực của cán bộ y tế, nghiên cứu áp dụng công nghệ mới cho việc chẩn đoán, các sáng kiến cải tiến, công cụ, thuốc mới điều trị lao, giám sát, và đánh giá tiến độ của chương trình lao Quốc gia.