Bệnh không lây nhiễm

Tháng 3 năm 2013

Các thông tin quan trọng

  • Các bệnh không lây nhiễm (BKLN) tạo nên gánh nặng lớn ngày càng tăng đối với sức khỏe và phát triển tại Khu vực Tây Thái Bình Dương.
  • BKLN là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trong Khu vực, là nguyên nhân của 80% trong toàn bộ các ca tử vong.
  • Vấn đề đặc biệt lo ngại là chết non do các BKLN. Tại hầu hết các nước có thu nhập thấp và trung bình trong Khu vực, một nửa số các ca tử vong do BKLN xảy ra trước tuổi 70.
  • Trên toàn cầu, tử vong do BKLN được ước tính tăng từ 36 triệu ca trong năm 2010 lên 44 triệu ca vào năm 2020. Tại Khu vực Tây Thái Bình Dương, mức tăng dự tính là từ 10,2 triệu lên 12,3 triệu.
  • Hậu quả kinh tế do BKLN là rất lớn.
  • BKLN hầu hết có thể ngăn ngừa được bằng các can thiệp hiệu quả nhằm vào các yếu tố nguy cơ chung gồm có: sử dụng thuốc lá, ăn uống không hợp lý, thiếu hoạt động thể lực và lạm dụng rượu.
  • Người mắc BKLN và người có nguy cơ mắc BKLN cần sự chăm sóc lâu dài, bền vững, dựa vào cộng đồng, lấy bệnh nhân là trung tâm, chủ động, và được thực hiện một cách công bằng thông qua hệ thống y tế trên nền tảng chăm sóc sức khỏe ban đầu.
  • Cách tiếp cận “toàn xã hội” với sự đáp ứng của “toàn chính phủ” là cần thiết cho hoạt động phòng, chống BKLN.

Bệnh không lây nhiễm là gì?

Bệnh không lây nhiễm – hay bệnh mạn tính – là những bệnh có thời gian bị bệnh dài và nhìn chung là tiến triển chậm. Bốn loại bệnh không lây nhiễm chính là bệnh tim mạch (như nhồi máu cơ tim và đột quỵ), ung thư, bệnh hô hấp mạn tính (như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản) và đái tháo đường.

Tác động kinh tế

Tổn thất lũy tích về kinh tế đối với các nước có thu nhập thấp và trung bình (LMIC) do 4 bệnh trên gây ra được ước tính là sẽ vượt mức 7000 tỷ USD trong giai đoạn từ năm 2011-2025 (bình quân mỗi năm gần 500 tỷ USD).

Tính theo đầu người, tổn thất hàng năm có mức trung bình là 25 USD tại các nước có thu nhập thấp, 50 USD tại các nước có thu nhập trung bình thấp và 139 USD tại các nước có thu nhập trung bình cao.

Chúng ta có thể làm gì đối với BKLN?

  • BKLN vừa phòng ngừa được vừa điều trị được. Nguy cơ phát triển BKLN có thể giảm được nhờ lối sống lành mạnh hơn và môi trường thuận lợi.
  • Nâng cao nhận thức, vận động chính sách và hành động có vai trò quan trọng trong việc phòng chống BKLN.
  • Nếu các yếu tố nguy cơ chính của bệnh mạn tính được loại bỏ thì khoảng ba phần tư số ca bệnh tim, đột quỵ và đái tháo đường tuýp 2, và 40% số ca ung thư sẽ được ngăn ngừa.
  • Công tác phòng chống BKLN hiện đang được thực hiện trên cơ sở áp dụng các chiến lược và các Khung chính sách của WHO như:
    • Gói chính sách Khung MPOWER để giảm sử dụng thuốc lá
    • Báo cáo tình trạng toàn cầu về rượu và sức khỏe
    • Các khuyến nghị về tiếp thị thực phẩm và đồ uống không chứa cồn đối với trẻ em
    • Khuyến nghị toàn cầu về vận động thể lực vì sức khỏe
  • Đã có một gói các can thiệp hiệu quả-kinh tế dựa trên bằng chứng (“best buy”) cho phòng chống BKLN.
    • Các can thiệp ở cấp quần thể để giải quyết các yếu tố nguy cơ BKLN
      • Sử dụng thuốc lá: Giảm khả năng chấp nhận về tài chính bằng cách tăng thuế tiêu thụ thuốc lá; trên cơ sở luật pháp, xây dựng môi trường hoàn toàn không khói thuốc tại tất cả những nơi làm việc trong nhà, nơi công cộng và trên phương tiện giao thông công cộng; cảnh báo người dân về sự nguy hiểm của thuốc lá và khói thuốc lá thông qua các hình thức cảnh báo có hiệu quả và các chiến dịch trên phương tiện thông tin đại chúng; và cấm tất cả các hình thức quảng cáo, khuyến mại và tài trợ liên quan đến thuốc lá.
      • Lạm dụng rượu: Tăng thuế đồ uống có cồn; hạn chế và nghiêm cấm toàn diện đối với hoạt động quảng cáo và khuyến mại rượu; và hạn chế bán lẻ rượu.
      • Chế độ ăn không hợp lý và thiếu vận động thể lực: Giảm muối thông qua các chiến dịch trên phương tiện thông tin đại chúng, giảm hàm lượng muối trong thức ăn chế biến sẵn; thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa; Nâng cao nhận thức công chúng về chế độ ăn và vận động thể lực.
    • Các can thiệp cho cá thể để giải quyết BKLN trong chăm sóc sức khỏe ban đầu
      • Các bệnh tim mạch và bệnh đái tháo đường: Phối hợp nhiều loại thuốc (bao gồm thuốc kiểm soát đường huyết đối với bệnh đái tháo đường) cho các cá nhân đã từng bị nhồi máu cơ tim và đột quỵ, và những người có nguy cơ cao (> 30%) đối với các tai biến tim mạch trong vòng 10 năm tới; và cung cấp aspirin cho những người bị nhồi máu cơ tim cấp tính.
      • Bệnh ung thư: Phòng ngừa ung thư gan thông qua tiêm chủng viêm gan B; và phòng ngừa ung thư cổ tử cung thông qua khám sàng lọc (khám cổ tử cung bằng phương pháp nhộm cổ tử cung bằng axít axêtic [VIA]) và điều trị tiền ung thư.
  • Gói các can thiệp thiết yếu cho bệnh không lây nhiễm (WHO PEN) dành cho chăm sóc ban đầu đã được hoàn thiện và có thể sử dụng để quản lý BKLN tùy theo bối cảnh từng quốc gia.
    • PEN là một gói các can thiệp ưu tiên, hiệu quả-kinh tế có thể mang lại sự chăm sóc có chất lượng chấp nhận được, ngay cả tại những nơi có nguồn lực hạn hẹp.
    • Gói can thiệp này bao gồm các phương pháp phát hiện sớm và chẩn đoán BKLN sử dụng công nghệ không đắt tiền, các giải pháp dùng thuốc và không dùng thuốc để kiểm soát các yếu tố nguy cơ và các thuốc có giá chấp nhận được để phòng ngừa và điều trị nhồi máu cơ tim và đột quỵ, đái tháo đường, ung thư và hen phế quản.

Có thể theo dõi tiến bộ trong phòng chống BKLN như thế nào?

Đã có một Khung theo dõi toàn diện trên toàn cầu bao gồm các chỉ số, và một bộ 9 mục tiêu toàn cầu tùy chọn để phòng, chống BKLN. Khung giám sát BKLN có thể được áp dụng cho tất cả các khu vực và quốc gia để theo dõi xu hướng và đánh giá tiến bộ đã đạt được trong việc thực hiện các chiến lược và kế hoạch quốc gia về BKLN.

9 mục tiêu toàn cầu tùy chọn cho năm 2025 là:

  • Mắc và chết.
    • Giảm so với hiện tại 25% tử vong chung do các bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo đường, và bệnh hô hấp mạn tính.
  • Các yếu tố nguy cơ
    • Giảm so với hiện tại ít nhất 10 % việc lạm dụng rượu, tùy thuộc bối cảnh quốc gia.
    • Giảm so với hiện tại 10% tỷ lệ thiếu vận động thể lực.
    • Giảm so với hiện tại 30% mức tiêu thụ muối trung bình quần thể.
    • Giảm so với hiện tại 30% tỷ lệ hút thuốc lá ở người từ 15 tuổi trở lên.
    • Giảm so với hiện tại 25% tình trạng tăng huyết áp hoặc kiềm chế sự gia tăng huyết áp tùy theo hoàn cảnh quốc gia.
    • Kiềm chế sự gia tăng bệnh đái tháo đường và béo phì.
  • Đáp ứng của quốc gia
    • Đáp ứng nhu cầu cho ít nhất 50% số người cần thuốc và tư vấn (bao gồm cả kiểm soát đường huyết) để phòng ngừa nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
    • Đáp ứng 80% công nghệ cơ bản và thuốc thiết yếu có giá chấp nhận được, bao gồm thuốc gốc, cho điều trị các BKLN chủ yếu tại các cơ sở y tế công và tư.

Hành động liên ngành

Môi trường nơi chúng ta sống, học tập, vui chơi và làm việc có ảnh hưởng lớn đến hành vi của chúng ta.

Để thành công, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế và các ngành liên quan và toàn xã hội.